KANATLI KÜMES HAYVANLARINDA SİNDİRİM SİSTEMİ Hakan TEKECİ tarafından, Kanatlı Hayvancılığı kategorisine, 24 Temmuz 2010, Cumartesi tarihinde eklenmiş.Kanatlı kümes hayvanlarının sindirim sistemi diğer çiftlik hayvanlarının sindirim sistemlerinden değişiktir.
Tavuklarda yemi çiğneyecek diş bulunmamaktadır. Dişlerin yerini boynuzumsu yapıda olan gaga almıştır.
Ağızda çiğneme işlemi yapılmadığından fazla miktarda tükürüğe gereksinme yoktur ve bu nedenle de tükürük bezleri pek gelişmemiştir.
Gaga yapısı, gaga şekli ve büyüklüğü türlere bağlı olarak çok değişir.
Göğüs kafesine girmeden önce yemek borusu genişleyerek bir torba veya cep görünümündeki kursağı oluşturmaktadır.
Kursağın salgıladığı salgılarla yemlerin ıslanması sağlanır.
Nişastanın parçalanması kursakta gerçekleşir.
Kursak yemlerin depo edilerek sindirim kanalına uygun şekilde geçişini sağlar.
Kanatlı hayvanlarda mide iki bölümden oluşur. Birinci bölüm, yemek borusunun açıldığı bezel mide, ikinci bölüm bunun altında bulunan ve çok daha gelişmiş olan taşlıktır. Yem kursaktan yemek borusunun aracılığı ile mide salgısının salgılandığı bezel mideye geçer. Bezel midede pepsinojen ve HCl asit aynı salgı hücreleri tarafından salgılanır ve proteinlerin sindirimine yardımcı olur. Yemler burada kısa bir süre kaldıktan sonra taşlığa geçer.
Bezel mideye oranla çok daha hacimli olan taşlıkta salgı yoktur. Midenin bu bölümünde, iki adet gelişmiş kuvvetli kas bulunmaktadır. Kanatlı kümes hayvanlarda ağızda diş yokluğu nedeniyle çiğneme olmadığından yemlerin mekanik sindirimi taşlıkta olmaktadır. Taşlığın güçlü kas dokusu ve taşlıkta bulunan taş ve kum parçalarının yardımıyla yemlerin öğütülmesi sağlanır. Taşlıkta salgı salgılanmamaktadır.
Taşlıktan sonra yemler ince bağırsağa geçer. İnce bağırsaklar yemlerin kimyasal sindirimi ile sindirim ürünlerinin emiliminin gerçekleştiği organlardır. İnce bağırsaktan safra, pankreas ve barsak salgıları da salgılanarak besin maddelerinin sindirimi ve emilimi sağlanır. Kümes hayvanlarında memeli hayvanlara oranla emilim çok daha hızlıdır.
Kanatlı kümes hayvanlarında ince bağırsakla kalın bağırsak arasında oldukça gelişmiş olan bir çift kör bağırsak bulunur. Torba şeklinde olan bu organlar 10-12 cm uzunluğundadır. Kör bağırsaklar, sellülozun kısmen parçalanması dışında, çeşitli vitaminlerin sentezlendiği bir organdır. Mikroorganizmaların işlevi sonucu ortaya çıkan ürünlerin büyük bir kısmı emilemez ve gübre ile dışarı atılır. Kalın ve kör bağırsaklar da besin maddelerinin sindirimi yok denecek kadar azdır. Bu organlar suyun geriye emildiği kısımlardır.
Kümes hayvanlarında doğal bir olay olan gübre yeme (kaprofaj) bu vitaminlerin bir kısmından hayvanın yararlanmasını sağlar.
Kanatlı kümes hayvanlarında kalın bağırsak çok kısadır ve rektumdan oluşur. Barsak içeriği rektuma gelinceye kadar içerdiği suyun bir kısmı daha emilerek katılaşır ve gübre olarak kloaktan dışarı atılır.
Kloak sindirim kanalı, boşaltım sistemi ve üreme organlarının birleştiği bir kısımdır. Kümes hayvanlarında idrar ve dışkı birlikte dışarı atılır.
Nitrojenli atıklar daha çok üre yerine ürik asit ve üratlar şeklinde boşaltılır.