NABIZ NEDİR NEREDEN NASIL ALINIRHakan TEKECİ tarafından, Büyükbaş Hayvancılık kategorisine, 24 Temmuz 2010, Cumartesi tarihinde eklenmiş. Nabız, kalbin her kontraksiyonunda pompaladığı kanın, altında sert bir doku bulunan ve ele gelebilecek kalınlıkta bir arterden geçerken yaptığı basıncın parmakla saptanmasına nabız olayı denir. Nabız alınırken atardamar bulunduktan sonra 2 veya 3 parmakla üzerine hafifçe bastırılır, üzerine bastırılan damarın dolup kabarması, kabardıktan sonra tekrar boşalması, boşalma sırasında bir basınç alınamaması, ve bu olayın düzenli aralıklarla devam edip etmediğine edilmesi gereken bir olaydır.
Kalbin attığının bir diğer kanıtı da nabızdır. Nabızı hayvanlarda en kolay femoral arterden (yani arka bacaktaki atar damardan) alabiliriz. Bunun için elinizi dizin üzerinden baldırın iç kısmına bastırınız. Dizin üzerinde kalan arka bacak kemiğinin (bu kemik femurdur) ortalarına yakın bir yerde nabız hissetmeniz gerekir
Atlarda nabız; Başta arteria maksillaris externa, temporalis süperficialis en rahat nabızın alınabileceği yerlerdir.
Şekil 1: Atlarda arteria maksillaris externadan nabız kontrolü
Şekil 2: Atların Ayaklarında arteria metetarsalis dorsalis leteralis’den nabız kontrolü
Şekil 3: Atların Ayaklarında arteria metetarsalis dorsalis leteralis’den nabız kontrolü
Sığırlarda ise nabız başta arteria facialis externadan çok rahat alınabilir.
Şekil 4: Sığırlarda ise nabız başta arteria facialis externadan nabız kontrolü
Nabız, Sığırların kuyruk kısmında ise arteria coccygea medialis ve arteria medialisden alınmaktadır
Şekil 5: kuyruk kısmında ise arteria coccygea medialis ve arteria medialisden nabız kontrolü
Koyun, keçi, buzağı, kedi, köpek gibi daha küçük cüsseli havyalarda ise nabız en kolay arka bacaktaki arteria femoralisten alınır.
Şekil 6: keçinin arteria femoralisinden nabız kontrolü
Şekil 7: keçinin arteria femoralisinden nabız kontrolü
Şekil 8: koyunun arteria femoralisinden nabız kontrolü.
Şekil 9: kedilerde arteria femoralisten nabız kontrolü.
Şekil 10: köpeklerde arteria femoralisten nabız kontrolü.
Eğer genel bir kas titremesi varsa, hayvan yağlı ise veya diğer nedenlerden dolayı yukarıda belirtilen yerlerden nabız alınamıyorsa, o zaman steteskopla doğrudan kalpteki vurumlar sayılarak nabız frekansı elde edilebilir. Nabız alınırken saat mutlaka bulndurulmalı ve 30 saniye süreyle sayılması gereklidir.
Nabız sayımı yapılırken, nabzın frekansına, ritmine ve kalitesine özen gösterilmelidir.
Nabız frekansı (sayı/zaman)
Belirli zaman dilimi içindeki kalp vuruşlarının sayılan arterlerden sayıca algılanmasına “ nabız frekansı” denir. Zaman olarak daima bir dakika alınmalıdır. Evcil hayvanlarda nabız frekansı şöyledir.
Normal hayvanların nabız frekansına, hayvanın türü, cüssesi, fiziksel durumu, cinsiyeti, gebelik durumu, tükettiği yem miktarı, ruminantlarda geviş getirmesi çevre sıcaklığı etkili olmaktadır.
EVCİL HAYVANLARDA DAKİKADA ATAN NABIZ SAYILARI
HAYVAN TÜRÜ SINIRLARI HAYVAN TÜRÜ SINIRLARI
ERGİN ATLAR 28-40 TAYLAR 70-80
KATIR 42-52 MERKEP 42-52
ERGİN SIĞIRLA 55-80 DEVE 25-40
DANALAR 90-100 BUZAĞI 100-120
KOYUN-KEÇİ 70-90 KUZU-OĞLAK 100-120
ERGİN KÖPEK 70-120 YAVRU KÖPEK 210
KEDİ 110-130 DOMUZ 50-90
TAVŞAN 120-150 MİNK 110-200
KANATLILAR 150-400 KANARYA 600-1000
Genellikle nabız frekensı, küçük türlerde, küçük cüsselilerde, yeni doğmuşlar ve çok genç olanlarda, atletik yapılılarda, gebelerde, çalışma sırasında, sinirli huylu olanlarda, yem yeme zamanlarında yükselir. Bunun yanında,büyük türlerde,iri cüsselilerde, lenfatik olanlarda, yaşlılarda ve gebe olmayanlarda nabız frekansları düşüktür
Nabzın ritmi (nabız aralıklarının düzeni)
Nabızda ritim; nabız dalgaları arasındaki süre ve kanın damar iç çeperlerine yaptığı basıncın her vuruşta eşit olması anlamına gelmektedir. Nabzın ritmini, azda olsa, solununum hareketleri etkileyebili. Nabız dalgaları arasındaki sürelerin ve damar iç çeperlerine yaptığı basınçların her vuruşta eşit olarak alınan nabıza “pulsus regülaris” denir. Bunun aksine yani nabız dalgaları arasındaki süresi ve basıncı eşit olmayan nabız türüne “pulsus irregülaris) aritmik nabız denir. Bazı köpek ırklarında normal koşullarda dahi nabızda düzensizlik görülebilmektedir.
Nabzın kalitesi
Nabız alınan damarların içinden geçen kanın basıncıyla damarın genişlemesi(dalga boyu), bu basıncın şiddeti(dalga şiddeti) ve iki vurum arasındaki uzunlukların(dalga uzunluğu) özelliğine nabız kalitesi denir. Buna göre hayvanlarda nabız kalitesine göre görülen nabız türleri şunlardır
1. Normal nabız: Dalga boyu, aralıkları eşit, düzenli ve orta dşiddeteki nabız türüdür.
2. Frekansı yüksek nabız: Normal nabız gibidir, fakat frekansı fazladır.
3. Pulsus rarus: Normal nabızdır, fakat frekensı az olan nabızdır.
4. Pulsuz magnus:Normal nabız gibidir, fakat damara fazla kan dolmasıyla karakteristiktir
5. Pulsusu parvus (Damar dolgunluğu zayıf nabız) : Şiddeti az olan nabza denir.
6. Pulsus fortis(Kuvvetli nabız) : Şiddeti fazla olan nabızdır.
7. Pulsusu debilis(Zayıf nabız) : Damar dolgunluğu ve şiddet az, fakat dalga boyları ve dalga uzunlukları normal olan nabızdır.
8. Pulsus inequalis (Nabız aralığı eşit fakat düzensiz nabız): Nabız aralığı eşit buna karşın dalga boyları ve şiddetleri düzensiz olan nabızdır.
9. Pulsus irrequqlis(Düzensiz nabız): Nnabız aralıkları , dalboyları ve damara yaptığı basınç şiddeti eşit olmayan nabızdır.
10. Pulsuz celer(Galop yada sıçrayan nabız): Dalga boyu uzun, şiddeti fazla,aralıkları kısa olan nabızdır.
11. Pulsus tardus(Taşıyıcı nabız): Dalga boyları kısa, şiddeti orta, nabız aralıkları uzun nabız türüdür.
12. Pulsus contrasus(Tel nabız): Dalga boyu kısa, aralıkları normal, dolgunluğu sert hissedilen nabızdır.
13. pulsus filiformis(İp nabız): Dalga boyları kısa,şiddeti çok az,aralıkları uzun,dolgunluğu belli belirsizadetaip şeklinde hissedilen nabızdır.
14. Pulsus fremitus: Nabız alınan arter üzerinde nabız dalgaları yerine arter üzerinde titremeler veya elektrik arkında görülen sıçramalar şeklinde duyulan nabız türüdür. Fremitüs; artiyel trombozlarda,konjenital stenezollarda ve ileri gebe hayvanlarda yavruyu besleyen A.uterina media’da yavrunun canlı olduğu durumlarda hissedilmektedir